Czarne skrzynki nie tylko w lotnictwie. Od pewnego czasu, każdy nowy samochód sprzedawany na terenie Unii Europejskiej musi być wyposażony w rejestrator danych. Urządzenie oficjalne nazwane Event Data Recorder ma za zadanie zapisać parametry pracy pojazdu w krytycznym momencie, takim jak kolizja bądź wypadek. Dzięki nim, łatwiej odtworzyć przebieg zdarzenia, wyciągać wnioski i wskazywać ewentualne przyczyny lub winę.
EDR stał się obowiązkowy w lipcu 2024 roku – unijne prawo nałożyło na producentów obowiązek montowania czarnych skrzynek w nowych samochodach – zarówno elektrycznych jak i spalinowych. W praktyce jest to funkcja zintegrowana z elektroniką pokładową. Dane przechowywane są w sterowniku poduszek powietrznych. Wbrew określeniu „czarna skrzynka”, w autach nie ma pomarańczowego pudełka z osobnym zasilaniem i pancerną konstrukcją. Zakres zadań samochodowej czarnej skrzynki też jest nieco inny – nie chodzi o nagrywanie rozmów czy „monitoring kierowcy”, tylko o prosty raport zawierający dane sprzed wypadku i z kilku sekund po nim. Jak to działa?
Jak działa czarna skrzynka (EDR) w samochodzie elektrycznym
Podczas jazdy EDR działa w tle. System na bieżąco zapisuje wybrane parametry, ale nie przechowuje ich na stałe. To trochę jak wideorejestrator, który przechowuje dane w buforze, który stale się nadpisuje. Oznacza to, że dane są stale kasowane i zastępowane nowymi – aż do momentu, gdy dojdzie do poważnego zdarzenia.
fot. Toyota
Wyzwalaczem zapisu jest najczęściej gwałtowne przeciążenie lub aktywacja systemów bezpieczeństwa, na przykład poduszek powietrznych. W takiej sytuacji EDR „zamraża” zapis obejmujący 5 sekund przed zdarzeniem, moment samego uderzenia oraz 5 sekund po kolizji bądź wypadku. Te dane zostają „zablokowane” i mogą zostać później odczytane, choć nie jest to oczywiście proste. Dostęp do zapisu mają tylko upoważnione osoby dysponujące licencjonowanym oprogramowaniem. W praktyce – są to m.in. funkcjonariusze policji i biegli sądowi. Ważne jest to, że odczyt danych z EDR nie odbywa się zdalnie. Nie ma tu żadnego automatycznego wysyłania informacji – nawet do producenta. Potrzebny jest fizyczny dostęp do pojazdu oraz specjalistyczne narzędzia diagnostyczne.
Jakie dane zapisuje czarna skrzynka w aucie?
Zakres informacji gromadzonych przez EDR został określony w unijnych przepisach. Z danych czarnej skrzynki da się odczytać wszelkie parametry, które mają umożliwić analizę przyczyn i przebiegu wypadku – rejestrowane mogą być między innymi prędkość pojazdu, siła hamowania, położenie pedału przyspieszenia, kąt wychylenia kierownicy, a także informacje o tym, czy pasy bezpieczeństwa były zapięte. System zapisuje również dane dotyczące pracy systemów bezpieczeństwa – na przykład dokładny moment aktywacji poduszek powietrznych i napinaczy pasów.
fot. Ford
Kluczowe z punktu widzenia kierowców jest to, czego EDR nie zapisuje. Czarna skrzynka w aucie nie nagrywa dźwięku, nie rejestruje obrazu i nie zapisuje pełnej historii trasy przejazdu. Nie jest to więc system śledzący kierowcę na co dzień, a jedynie narzędzie do analizy zdarzeń drogowych.
Nie tylko EDR. Jakie wyposażenie jest obowiązkowe od lipca 2024 roku?
Czarna skrzynka w samochodzie elektrycznym to tylko jeden z elementów szerszego pakietu zmian. Lipiec 2024 roku przyniósł obowiązek stosowania całego zestawu systemów wspomagających bezpieczeństwo w nowych samochodach – to jeden z powodów, dla których 2024 rok przyniósł wzrost cen nowych aut, a w niektórych przypadkach wymusił nawet wygaszenie produkcji wielu popularnych, miejskich modeli.
Na liście znalazły się między innymi niesławny inteligentny asystent prędkości (system ISA), który w założeniu ostrzega kierowcę o przekraczaniu limitu obowiązującego na danym odcinku drogi, układ automatycznego hamowania awaryjnego, system zapobiegający niezamierzonemu opuszczeniu pasa ruchu oraz układy monitorujące uwagę i zmęczenie kierowcy. Obowiązkowe stały się także rozwiązania ułatwiające cofanie i wykrywanie przeszkód za pojazdem (w praktyce – obowiązkowe czujniki cofania), a także fabryczne przygotowanie instalacji pod montaż blokady alkoholowej.
fot. Łukasz Walkiewicz
Co EDR oznacza dla kierowców?
Wprowadzenie czarnej skrzynki nie oznacza inwigilacji – jest to narzędzie stricte techniczne. EDR nie służy do codziennej kontroli stylu jazdy, lecz do analizy zdarzeń, gdy dojdzie do wypadku.
Dla kierowców może to oznaczać łatwiejsze wyjaśnianie spornych sytuacji na drodze i bardziej obiektywną ocenę przebiegu zdarzeń. Jednocześnie EDR wpisuje się w szerszy trend rosnącej liczby systemów, które coraz dokładniej „wiedzą”, co dzieje się z samochodem. Czarna skrzynka na stałe stała się elementem nowoczesnego auta elektrycznego, spalinowego czy hybrydowego.
fot. Toyota
